17.11.2016

14Завршна јавна дискусија: ДРЖАВНИОТ СОВЕТ  ЗА ПРЕВЕНЦИЈА НА ДЕТСКО ПРЕСТАПНИШТВО поднесе предлог за  покренување на иницијатива за измена на Кривичниот законик на РМ до Министерство за правда, врз основа на препораките од Студијата на случај за детски бракови.

Двегодишната актуелизација и истражување за детските бракови од страна на здружението РОМА С.О.С. денес се презентираше во Прилеп, пред претставници од здравствени, социјални и образовни локални институции, Основен суд, ромска заедница, новинари, меѓународни, национални и локални организации.

Детските бракови се општествен феномен кој штетно влијае на животите на младите индивидуи. Притоа, младите кои сметаат дека љубовта е водечка сила во креирање на нивната иднина, нивните родители кои не сакаат и не знаат како да се справат со ваквото однесување, а паралелно надлежните институции кои се ограничени во постапките, неинформирани навремено за случаите и несигурни како и до кого да пријават, сите заедно создаваат  круг на повреди на правата,  дефинирани и во меѓународна и во национална законска регулатива.

Сите ние сме одговорни за појавата на детски бракоив и сите сме должни да се насочиме кон намалување на нејзиниот број, кој за жал сеуште не е утврден во колкави размери се движи, но сите институции и  здруженија во својата работа ги забележуваат последиците кои истата ги остава врз интеграцијата на децата: прекин на образование, рано забременување, многудетност, сиромаштија, економска зависност и семејно насилство. Појавата сериозно се рефлектира кај девојчињата, но често се забележува и помеѓу момчињата.

За проблемот се говори од ромските здруженија и со ромските заедници од причина што таму е најзастапен и што општеството долги години го перцепира како традиционална практика и со тоа “дозволува” да се повредуваат правата на децата од различни аспекти. Истовремено, родителската грижа затајува поради тоа што родителите не се свесни дека истото е кривично дело, а за него не се говори јавно поради стравот дека на тој начин ќе им се наштети на децата и  ќе ги направи предмет на дополнителна стигматизација.

РОМА С.О.С. со цел да обезбеди аргументи ЗА и ПРОТИВ оваа појава и притоа да овозможи јавно говорење за проблемот, а со тоа и да ги мобилизира сите заинтересирани страни во заложбата за заштита на децата, подготви Студија на случај и истата ја промовираше во октомври низ 5 општини во Македонија. Денес се одржа завршниот настан од кампањата на која се најавија резултатите и постигнатите ефекти:

  • Широка консултација во која беа опфатени вкупно 155 лица од: локални здруженија; ромска заедница; ОЈО; здравствени, социјални и образовни установи; МВР; основни судови, адвокатски канцеларии; средношколци; правни практичари и студенти.
  • Потврдени и одобрени сите заклучоци и препораки од Студијата на случај; проблемот и случаите се повторуваат идентично во секоја општина; дефинирани се три клучни пораки зад кои стојат сите консултирани страни.
  • Отворена дата-база за документирање на случаи на детски бракови, без разлика на етничката припадност, во сите општини опфатени со проектот.
  • Охрабрени родители да бараат заштита на нивните деца преку законските механизми, за што потврда е и истрагата за случај на детски брак пред ОЈО и Основен суд – Битола по пријава на родител/старател за лицe со ненавршени 16 години.

Клучното што беше потенцирано денес е дека промената започна уште пред формално да ја иницираме, од причина што никој не остана имун на проблемот и секој чинител во општеството ја прифати заложбата како сериозна потреба за обезбедување похуман и подостоинствен живот за сите граѓани, а посебно на младата популација која генерациски треба да го прекине јазот и да ја насочи патеката кон сеопфатен прогрес на државата. Имено, покрената е Иницијатива за измена на Кривичниот закон до Министерство за правда од страна на Државниот совет за превенција на детско претстапништво. На 35-тата седница одржана на 08.11.2016 година на Дневен ред имаше тематска расправа за детските бракови во Р.М. Како предмет на оваа расправа беше студијата на случај “Сивата зона помеѓу традицијата и правата на децата”.

Државниот Совет во своето образложение истакна “Истражувањата покажуваат дека институциите во Македонија не ги препознаваат детските бракови и законодавството не е усогласено со меѓународните стандарди. Во таа смисла Државниот совет е на став дека заради остварување на најдобриот интерес на детето, Министерството за правда во најкраток можен рок треба да пристапи кон измени и дополнување на Кривичниот законик во согласност со посочената препорака: „Хармонизирање на постојното законодавство со цел експлицитно да се осигура дека минималната законска возраст е 18 години за едно лице да живее во брачна заедница, и oбезбедување правни механизми/процедури на надлежните институции за постапување како кон кривично дело“, во тој правец што во „законот не е санкционирана состојбата каде полнолетно лице живее во вонбрачна заедница со лице кое наполнило 16 години, а не наполнило 18 години, со и без согласност на родителот или старателот. Поради ова, потребно е да се помести горната граница од 16 на 18 години и на тој начин ќе се овозможи надлежните институции усогласено да дејствуваат и да преземаат мерки во случаите на вонбрачна заедница и да ги штитат нивните права.“

Сите сме подготвени за промената, останува Министерство за правда да ја прифати и процесуира понатаму до донесувачите на одлуки т.е. законодавниот дом.

Паралелно застапувањето на сите други препораки ќе трае се до моментот на примената на целосни законски измени со кои само ќе се надополни започната промена и ќе се осигура континуитет односно долгорочна одржливост во заштитата на правата на децата во Р.М.

Што кажаа присутните:

Бертран Демулен – претставник на канцеларијата на УНИЦЕФ во Скопје во своето воведно обраќање рече дека треба да се работи на промена на законите, но и на промена на менталниот склоп на заедницата, со цел да не се прифаќаат пребрзо таквите рани бракови, да се заштитат девојките од ваквите заедници, зашто многу често ваквите брачни заедници не се резултат на вистинска љубов туку на љубов на 16-годишници, што наредниот ден или месец се рефлектираат на нивните одлуки, па жалат што имале ран брак. Тој предочи дека предстои многу работа, но дека сега кога постои свесност за проблемот треба сите заедно да се борат за таа практика да престане.

Зурија Саит од Националната мрежа против насилство врз жените и семејно насилство потенцираше дека постојат пропусти во законите и затоа треба истите да трпат измени. Посочи дека во домашното законодавство не е дефинирано родово заснованото насилство ниту во законите ниту во подзаконски акти, единствената дефиниција постои во националната стратегија за родова еднаквост од 2013 до 2020 година којашто е во целост преземена од Декларацијата на Обединетите Нации за елиминација на насилство врз жените од 1993 година. Саит објасни дека родово базираното насилство е насилство кое резултира со или е веројатно дека ќе резултира со физичка, сексуална или психичка штета или страдање на жените вклучувајќи и закани за такви акти, принуда или лишување од слобода без разлика дали се случува во јавниот или приватниот живот. Родовото насилство може да вклучува физичка, но и психичка димензија, постојат многу форми и може да се случи во текот на целиот животен циклус. Детските бракови се призната форма родово и семејно насилство од страна на Обединетите Нации. Таа зборуваше и за Истанбулската конвенција што ги дефинира сите форми на насилство врз девојките и жените каде се сместени и штетните традиционални практики како што се  детските бракови и принудните бракови. Саит потенцираше дека ваквите штетни практики не се инкриминирани во домашното законодавство и дека е потребно ратификување на Истанбулската конвенција којашто сама по себе ќе донесе промени во законите и ќе се инкриминираат повеќе од штетните традиционални практики.

Јане Тренчевски, претседател на Основен суд – Прилеп посочи дека мора да се влијае на менталниот склоп, зашто нормативниот елемент може лесно да се реши. Тој ја поздрави иницијативата за измена на законите, но само доколку е во функција. Секој човек треба да реагира кога станува збор за децата, истакна Тренчевски. Нормативна регулатива паралелно со мобилизација и надминување на сопствениот ментален склоп треба да дадат успех.

Ирена Пепиџанова од СОУ “Ристе Ристески Ричко” Прилеп, ја поздрави иницијативата на РОМА С.О.С. и на Несиме Салиоска и рече дека е еклатантен пример за рушење на предрасудите во општеството кои се наметнуваат за ромската популација.  Посочи дека во оваа кампања се инкорпорирани целокупното знаење и интелект. Таа кажа дека доаѓа од средно училиште каде се застапени сите етникуми и  дека во преку 20-годишната работа ако до скоро само Роми го напуштале образованието работите се смениле и сега постојат детски бракови и меѓу Бошњаци и Македонци. Таа истакна дека за да се подигне свеста меѓу сите, треба да постојат јавни предавања кои ќе почнуваат уште  од претшколска возраст, а ќе се однесуваат на значењето на образованието. Зашто како што кажа, само во образованата нација е моќта, ако се предочат сите проблеми од мала возраст и се прошири мрежата на едукација, во иднина ќе постојат многу малку вакви примери.

Изабела Кузманоска од МВР – Прилеп посочи искуство од минатата недела каде нејзините колеги по пријава за физички напад дознале за вонбрачна заедница од дете родено 2001 година и полнолетно лице родено 1972 година. Станува збор за практично искуство, родителот немал пријавено никаде и не побарал помош, а оваа вонбрачна заедница постои една година. Сосем случајно полицијата дознала за заедницата. А, при разговорите со нив тие рекле дека не треба љубовта да се казнува, но според неа овде не станува збор за љубов туку за педофилија. Истакна дека половиот напад врз дете е најтешко кривично дело и е најстрого санкциониран, зашто последиците се трајни. Таа ја поздрави иницијативата за измени во Кривичниот законик,  но повторно посочи дека треба да се работи на подигнување на свеста кај родителите најпрво, а потоа кај децата.  За децата во ризик таа истакна дека го известуваат и усно и писмено Центарот за социјална работа. Кузманоска додаде дека базата на податоци за ваквите случаи е Центарот за социјални грижи бидејќи таму се регистрирани сите девијатни однесувања и таа е најрелевантната институција.

Миле Бошњаковски од УНФПА искажа целосна поддршка за хармонизација на законите и посочи дека тие измени ќе придонесат кон делумно надминување на овие бракови кои се склучуваат по легален пат со согласност од родители, но проблемот ќе остане недопрен во оној сегмент каде што постојат традиционални нерегистрирани бракови каде работата  треба да продолжи.  Посочи дека од исклучително значење е работата на заедницата, односно на лидерите во таа заедница дури и на политичките лидери во ромската заедница за целосно искоренување на овој проблем, зашто станува збор за долготраен процес.

Несиме Салиоска од РОМА С.О.С. на крај заклучи дека битно е да се создадат предуслови за нормално и хумано живеење и дека треба да настапи таа генерациска промена која сите ја посакуваат. Таа информираше дека при оваа кампања посебен фокус е даден на ромската заедница, но дека феноменот е општествена појава и вакви проблеми и последици може секаде да се забележат. Таа потенцираше дека  доколку се донесат измени тие ќе бидат за доброто на сите граѓани, ќе се применуваат и за Албанците  и за Турците и за Бошњаците и за Ромите и за Македонците, со цел подобра иднина на сите. Таа истакна дека ова е последната дискусија од кампањата, дека отсега натаму интерно ќе се одвиваат напорите за промени во рамки на одредени министерства, но одлуката ќе ја донесат пратениците и Собранието во моментот кога ќе има политички услови за тоа. Во меѓувреме пораката треба да се прошири по сите достапни канали за ваквата практика која им штети на сите, а најмногу на децата да престане.

Теорија и пракса – што и каде конкретно се појавува неусогласеноста

Picture10

»Слики од настанот


[1] https://www.youtube.com/watch?v=hQoVlvbE7Rw