43063140_2083769448344359_1249451964031303680_n1-2 октомври, 2018, Женева

Во очи 25-годишнината од големата меѓународна конференција за население и развој (ICPD) и Програмата за нејзина акција во 2019 година, Регионалната конфренција го оцени напредокот и идентификуваше недостатоци во спроведувањето на Акционата програма на ICPD во регионот на UNECE (се состои од 56 земји-членки во Европа, Северна Америка и Азија).

Фокусот беше ставен на клучните активности за имплементација и се направи осврт на пошироките политики поврзани со:

  • Динамика на населението и одржлив развој;
  • Семејства, сексуално и репродуктивно здравје во текот на животот; и
  • Нееднаквости, социјална вклученост и права.

Организирано заеднички од страна на УНЕЦЕ и УНФПА, Конференцијата исто така имаше за цел да ги зајакне врските помеѓу ICPD и Агендата за одржлив развој до 2030 година и ја потврди посветеноста за спроведување на Програмата за акција на ICPD во регионот.

Беа поканети национални делегации, меѓународни организации, академици, претставници на граѓанското општество и млади, меѓу кои и извршната директорка Несиме Салиоска одржа презентација за искуството од работата на прашањето за детски бракови на третата тематска сесија “Нееднаквости, социјално вклучување и права” на регионалната конференција во Палатата на нациите, Швајцарија:

“Почитувана госпоѓа претседавач, почитувани панелисти, истакнати учесници на конференцијата,

Ќе почнам со тоа што за себе ќе кажам дека сум Македонка по државјанство, Ромка по етничка припадност и жена по пол, која доаѓа од изолирана заедница во југозападниот дел Македонија. Јас сум една од ретките, малкуте и различни лица кои се залагаат за елиминирање на нееднаквостите во општеството и имам привилегија да бидам дел од оваа тематска работна средба за која би сакала да ја искажам мојата благодарност до Клубот на пратенички.

Во текот на моето работно искуство, честопати се соочував со ставот дека детските бракови, се проблем на Ромите, паралелно со прашањето „Зошто ниту една политика не влијае врз Ромите кога промените се случуваат речиси насекаде?”

Имајќи предвид дека првиот чекор во секое решение е препознавање на проблемот и испраќање на пораката што е можно пошироко, мојата организација ја подготви публикацијата „Сивата зона помеѓу традицијата и детските права” како резултат на широки јавни дебати кои беа отворени по ова прашање во 6 општини, вклучувајќи ги ромските и не-ромските заедници, државни претставници, експерти од различни сектори, меѓународни и национални организации.

Поради ограниченото време, нема да ги елаборирам истражувањата, методологијата или активностите, туку ќе се фокусирам само на наодите, заклучоците и препораките.

Затоа би започнала со одговорот на првото прашање:  

Не, тоа не проблем на Ромите, иако потврдувам дека особено во земјите на Балканот е перцепирано како такво! Истовремено, цврсто изјавувам дека тоа е штетна практика, нееднаквост која трае цел живот и е форма на немоќ на девојчињата, но исто така и на момчињата!

Всушност, ваквата етничка стигматизација создава недостаток на акција и посветеност од страна на релевантните институции кои обично веруваат дека овој проблем е дел од нашата традиција и не треба да се мешаат.

Во ситуација кога постои недостаток на разбирање по ова прашање како повреда на детските  права, нехармонизирано законодавство и протоколи за интервенции и каде што постои принципот на „она што не е казниво, е дозволено”, што значи не-формалните бракови помеѓу лица кои достигнале возраст од 16 години, но се уште немат 18 години, се применува како правно оправдување на државата, кругот на дискриминација се зголемува при тоа  дефинирајќи дека еднаквоста пред законот за сите лица е само теорија.

Во атмосфера на континуиран недостаток на информации и избори, можеме да забележиме дека децата мислат за љубовта како водечка сила во креирањето на нивната иднина, додека нивните родители не знаат како да се справат со ова однесување.

Од друга страна, детскиот брак создава животна нееднаквост, особено за девојките кои обично се чуварите на колективитетот и со тоа нивниот индивидуален развој се разбива за ги задоволи семејните интереси. Во ситуација на сиромаштија никој не зборува за економска независност, туку за опстанок, семејното насилство станува норма со цел да се одржат родовите односи, образованието не е приоритет во услови кога можностите за вработување се ограничени или воопшто не постојат, а раната бременост ги создава стандардите за грижа околу репродуктивното здравје додека во исто време ги загрозува сексуалните права.  

Имајќи ги сите овие фактори во околината, “обичајното право” се издигнува над националното, додека исклучокот станува правило!

Затоа, почитувани, можеме да го заклучуваме следново:

  1. Државата треба јасно да препознае дека бракот, како и живеењето во неформална заедница помеѓу и со лица под 18 години не е само последица туку и во многу случаи коренот што го поткопува процесот на образование, ги ограничува можностите за социјална интеграција, предизвикува здравствени нарушувања и создава родова нееднаквост и насилство.
  2. Се користат различни термини, како што е малолетнички брак итн., но бидејќи според Конвенцијата за правата на детето, „секое лице под 18 години години е дете”, како најсоодветен препорачуваме да се користи терминот детски бракови.
  3. Општ проблем во проценката на вистинската распространетост на детските бракови е тоа што многу од нив не се регистрирани и официјални, затоа не се сметаат како дел од стандардниот систем за собирање на податоци и на тој начин се создаваат пречки за специфичен развој на политиката.
  4. Ратификацијата на Истанбулската конвенција се смета за релевантна државна акција кон формирање сеопфатна национална легислатива и имплементација на конкретни мерки.

Постојат разни дискусии за начинот на кој треба да се оди напред, но мора да се забележи дека интензитетот се разликува од земја до земја и дека е потребен приод базиран на прилагодување за да се справи со ова прашање во директна соработка и дијалог со ГО. Меѓутоа, заедничка поента на секоја земја е легислативата како најсигурна мејнстрим политика за заштита на правата за сите и затоа ги повикуваме државите Прво да ги усогласат постоечките закони со цел експлицитно да се осигурат дека минималната законска возраст е 18 за едно лице да живее во сите форми на брачна заедница:

Особено, преку Законот за семејство треба да се забрани на малолетници да живеат во неформални заедници или да се обезбеди дека сите форми на бракови под 18 години се дозволени само во исклучителни случаи од страна на судот и кога тоа е во најдобар интерес на детето, придружено со напори за строго контролирање на издавањето на експертско мислење од страна на социјалните и здравствените работници.
Во врска со Кривичниот законик – треба да се помести горната граница од 16 на 18 години за санкционирање на вклучените возрасни лица во такви случаи, така што релевантните институции ќе дејствуваат во загриженост и ќе преземат мерки за кривични дела.

Второ, без превенција и јасно разбирање, нема проблем да се надмине. Во таа смисла, неопходно е спроведување на кампањи и обуки кои ќе ја сензибилизираат јавноста во контекст на човековите права, вклучувајќи ги и услугите за сексуално образование како начин за разбивање на теми и поддршка на оние кои немаат избор.

Трето, следењето на развојот на поединецот ќе обезбеди можност за проверка дали мерките се ефективни и како можеме да го постигнеме тоа, ако не со воведување на систем за регистрирање на сите форми на бракови помеѓу и со лица под 18 години:

Конкретно, преку Законот за основно и средно образование треба да се продолжи со собирање на податоци кои ќе вклучуваат евиденција за условите на ризик за децата при прекинување на школувањето, особено во однос на брачните заедници, формални и неформални.
За да ја илустрирам оваа препорака, ќе споменам дека мојата земја како одговор на листата на прашања и прашања од страна на Комитетот на ЦЕДАВ во врска со шестиот периодичен извештај кој ќе се разгледува на претстојната 71-та седница, објаснува дека одливот на учениците во средно образование 2015-2016 е 1328 ученици кои се запишале на училиште, од кои 462 се жени; 1063 ученици останаа да се преселат на друга локација или држава, од кои 355 биле жени; и 265 ученици го прекинаа образованието, од кои 107 се жени.

Бидејќи јадрото на целите на одржливиот развој е дека никој не треба да се остави зад себе, а особено оние кои се изолирани толку долго, иако средното образование е задолжително за сите граѓани, не се обезбедени информации за 265 ученици или 107 девојчиња кои го прекинале образованието , зошто и како овие деца ќе го исполнат својот потенцијал или ќе добијат помош за ослободување од циклусот на изолација и често виктимизација.

Ова искуство јасно ја демонстрира важноста од проактивна улога како НВОи во обликувањето на наративот за етничките малцинства, како начин да се дестигматизираат прашањата и да се отвори простор за целосна имплементација на пристапот заснован на човековите права во секоја заедница и во секој случај, бидејќи преку заштита на еден живот, можеме последователно да заштитиме многу животи!

43063197_2083770028344301_4850991039130894336_n        42978726_2083769788344325_6793253221218385920_n